Żyjnia: wystawa-sytuacja. Sezon wiosenny

Żyjnia – wystawa-sytuacja w sezonie wiosennym, przygotowanym przez fotografa Karola Pałkę – przeniesie nas symbolicznie do Rabki-Zdroju. Nie będzie to jednak podróż sentymentalna, ale droga przepełniona refleksją o dwoistości natury sanatorium.

Żyjnia jako wystawa-sytuacja przypomina żywy organizm, poddawany wewnętrznym rytmom rozpadu i odnowy oraz cyklom przyrody. Od jej otwarcia w styczniu tego roku rozwija się przy udziale wielu osób artystycznych zaproszonych do współpracy przez Katarzynę Roj, twórczynię koncepcji miejsca – Żyjni BWA Wrocław. Część prac – instalacji, obiektów, projektów, fotografii i esejów – pozostanie w galerii na stałe, by z czasem ujawniać swój potencjał. Inne stworzą symboliczne portale pozwalające odbyć w wyobraźni podróże do różnych miejsc, krajobrazów i pałaców zdrojowych. Inspiracja ideą sanatorium jest obecna w przestrzeni galerii od 2019 roku, gdy – jeszcze przed jej przebudową – Żyjnia funkcjonowała jako komnata, w której odwiedzający mogli zaznać odpoczynku i wziąć udział w kameralnych wydarzeniach oraz interwencjach artystycznych.

Dwoistość natury sanatorium

Wraz z nadejściem wiosny Karol Pałka, fotograf i reżyser filmów dokumentalnych, kurator sezonu wiosennego w Żyjni, zabierze nas w podróż do swojej rodzinnej miejscowości – Rabki-Zdroju. Artysta prowadził tam badania terenowe i nawiązał współpracę z Instytutem Gruźlicy i Chorób Płuc im. Jana i Ireny Rudników. W ten sposób poznał historie osób, które przebywały w tamtejszym sanatorium. Do dziś wiele z nich udaje się do Rabki-Zdroju nie tylko we wspomnieniach, lecz także osobiście. Niegdysiejsi kuracjusze i kuracjuszki przyjeżdżają do uzdrowiska, poszukując kontaktu z pielęgniarkami i pracownikami sanatorium z dawnych lat. Powracają do starych zdjęć i chwil, gdy zawiązywały się pierwsze przyjaźnie. Do doświadczeń, które sprawiły, że okres ten pamiętają jako jeden z najważniejszych w swoim życiu.

W Rabce-Zdroju Karol Pałka – z pomocą pracowników Instytutu i z towarzyszącymi mu artystami i artystkami – odnalazł różne artefakty, narzędzia i obiekty: metalowe bronchoskopy, służące do badania układu oddechowego, na których widoczne są do dziś ślady dziecięcych zębów, prototypy urządzeń do korekcji postawy czy fotografie na co dzień niedostępnych wnętrz Instytutu. Przedmioty te oraz archiwa stały się podstawą do pracy dla twórców i twórczyń, a następnie częścią wystawy.

Powrót do Rabki-Zdroju to jednak nie podróż sentymentalna, tylko droga przepełniona refleksją o dwoistości natury sanatorium. Żyjnia w sezonie wiosennym nie stanie się zatem rekonstrukcją znanego uzdrowiska. Odda natomiast jego atmosferę, w której koncepcja zdrowienia dzięki światłu słonecznemu, świeżemu powietrzu i porządkowi przeplatała się z doświadczeniem choroby, dziecięcą rekonwalescencją i dyscypliną zabiegów.

Obietnica odnowy i jej cień

Wystawa w sezonie wiosennym ukaże też obietnicę odnowy oraz jej cień, w sposób symboliczny zanurzone w idei modernizmu i w modernistycznej architekturze. Przykłady tej ostatniej, zarówno te przedwojenne, jak i powojenne, tworzą pejzaż uzdrowiskowy Rabki-Zdroju. Sanatorium stworzone w duchu modernizmu miało umożliwiać odzyskanie harmonii dzięki rytmowi, dyscyplinie i proporcjom.

Pomiędzy światłem loggii a cieniem korytarza subtelne struktury nadzoru wystawiały ciała na eksperyment, w którym ruch spotykał bezruch, zdrowie splatało się z chorobą, aktywność z odpoczynkiem, a dyscyplina z wolnością. To przestrzeń, w którą wpisane były napięcia i mechanizmy kontroli – opowiada Karol Pałka.

Z tego symbolicznego napięcia i konfliktu zrodziło się przebudzenie. Możliwość otwarcia się na przemianę – wiosną w Żyjni BWA Wrocław.

W dniu inauguracji sezonu z wiosennym pieśniami wystąpi kolektyw Ukojenie (Małgorzata Wrzosek i Zuzanna Kofta). W programie wydarzenia znajdzie się też trzepanie sienników oraz uczta kiszonek – z zimowej spiżarni Tomasza Hartmana (Food Think Tank).

Żyjnia objęta została Patronatem Honorowym Prezydenta Wrocławia.