Z archiwum Dizajnu #8: Pole regeneracji

Wrocławskie Pola Irygacyjne to tereny historycznej oczyszczalni ścieków, która przez przeszło 100 lat służyła mieszkańcom aglomeracji wrocławskiej. Pola zajmują obszar około 1100 ha. To niezwykły przykład spontanicznej przyrody powstałej na skrzyżowaniu technologii, przyrody i kultury. Występuje tam ponad 400 gatunków roślin i blisko 180 gatunków zwierząt. To także miejsce istotne dla BWA Wrocław, w szczególności dla inspirowanych chronobiologią działań kuratorko-badawczo-artystycznych prowadzonych od prawie 5 lat przez Katarzynę Roj.

Dziś, w ostatnim poście z cyklu Z archiwum Dizajnu przypominamy wystawę Pole regeneracji, która podejmowała zagadnienia projektowania rezyliencji, kontinuum Breslau-Wrocław oraz rozwiązań opartych o przyrodę. Biorąc za przykład lokalny ekosystem pól irygacyjnych zaproszone do wystawy artystki, artyści, badacze i badaczki opowiadały o możliwych scenariuszach regeneracji terenów przeobrażonych przez człowieka, o relacjach międzygatunkowych, a także o problemie hałasu. Jednak wątków, które zostały zebrane na wystawie było dużo więcej:

Na podstawie przekształceń pól chciałam opowiedzieć, jak zmieniało się miasto i jego mieszkańcy, ich praktyki społeczne i konsumpcyjne. Na przykład bagno i ostoja ptasia powstały tam w wyniku nadpodaży ścieków i rozwoju miasta, a więc w wyniku niewydolności tego systemu oczyszczania. Dziś jednak wydają się nam tworem zupełnie naturalnym, który wymaga naszego wsparcia.

wymieniała Katarzyna Roj

W przestrzeni galerii pojawiły się prace uruchamiające różne zmysły, w tym 28 zapachów pól irygacyjnych (m.in. zapach bagna i wody ze stawu) skomponowane przez Monikę Opiekę/Bottanicum.

W wystawie wzięły/li udział: Paweł Althamer, Olaf Brzeski, Karol Buganik, Kora Buganik, Maciej Bujko, Piotr Choromański, Beata Czyż, Centrala (Małgorzata Kuciewicz i Simone de Iacobis), Czarny Latawiec, Aleksandra Gierko, Kaja Gliwa, Kacper Kowalski, KOSMOS PROJECT (Ewa Bochen, Maciej Jelski), Dominika Kulczyńska, Jan Lontkowski, Sonia Mielnikiewicz, Miłosz Mleczko, Mikołaj Moskal, Antonina Nowacka, Monika Opieka / Bottanicum, Joanna Nawrot, Otecki / Wojciech Kołacz, Łukasz Plata, Dominika Przyjałgowska, Stanisław Rusiecki, Łukasz Rusznica, Marcin Siehankiewicz, Joanna Synowiec, Michał Szota, Joanna Sokalska, Hubert Trammer, Ilona Witkowska.

Od czasów pandemicznych Pola Irygacyjne stały się ważnym miejscem w programie instytucji i zostały nim do dziś – prawie 5 lat po zakończeniu ekspozycji. To tam odbywały i odbywają się liczne wykłady, spacery, performase, wydarzenia dźwiękowe. Pola to również miejsce, gdzie chętnie udają się goście BWA Wrocław i osoby odbywające u nas rezydencje, których interesują wątki związane z urbanistyką, ekologią dźwięku, mokradłami, infrastrukturą sanitarną czy choreografią i ruchem.

Trzeba tu odnotować Canti Spazializzati, którzy związani są z Polami akustycznie. Przez cały 2022 rok Canti realizowało nagrania terenowe w trybie 24/7. Nagrania wykorzystała artystka Dorota Błaszczak, zwracając uwagę na unikatowość ekoakustyki i możliwości przetwarzania dużych zbiorów nagrań przy pomocy algorytmów, co pozwala na wyjście poza antropocentryczną perspektywę.

Pomysłów na zagospodarowanie terenu było wiele. Kilka scenariuszy na wystawę przygotowała grupa Centrala, np.:

Scenariusz 3

Zachowano lub odtworzono elementy krajobrazu z różnych okresów, fragmenty oddano działaniom przyrody. Tereny spontanicznej przyrody sąsiadują z reliktami układu hydrologicznego utrzymywanymi w stanie „ujętego rozpadu” (arrested decay), część infrastruktury jest odnowiona i stanowi system oczyszczania wrocławskiej deszczówki, w wybranych miejscach zawierzono „pamięci krajobrazu”, by odtworzyły się pradawne układy.

W październiku 2025 roku Prezydent Miasta Wrocław podpisał list intencyjny w sprawie uznania części obszaru pól za rezerwat przyrody.

Zobacz, przeczytaj, posłuchaj więcej: